🏛️Η Τεχνητή Νοημοσύνη ενάντια στη Νοημοσύνη.
- ΕΨΙΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΙΑΚ.
- πριν από 4 ημέρες
- διαβάστηκε 11 λεπτά
Έγινε ενημέρωση: πριν από 9 ώρες
Ένας ιστορικός παραλληλισμός ως οιωνός
Γράφει ο
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΙΑΚ. ΕΨΙΜΟΣ, MD
ΙΑΤΡΟΣ Α.Π.Θ
ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΟΣ
1988. Ο διαχρονικός Ισαάκ Ασίμωφ, πολλά χρόνια πρίν τις ευρείες εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), γράφει σε μία γωνιά ενός βιβλίου του την εξής φράση:
“Το πιο λυπηρό στοιχείο της ζωής σήμερα είναι, ότι η επιστήμη συγκεντρώνει γνώση πιο γρήγορα απ’ ό,τι η κοινωνία συγκεντρώνει σοφία”
Τα πρώτα βιβλία της παιδικής ηλικίας της γενιάς μου, εκδίδονται σε αυτή τη δεκαετία με περηφάνια, από πολλούς ελληνικούς εκδοτικούς οίκους. Ανάμεσά τους και η σειρά του Ασίμωφ « How did we find out... / Πώς βρήκαμε… » το Σύμπαν, τον Ηλεκτρισμό, τους Αριθμούς, τα Ρομπότ, τους Υπολογιστές και άλλα…
Η παραπάνω φράση έμεινε υπογραμμισμένη στο χαρτί για να βρεθεί τυχαία χρόνια μετά. Όταν πρωτοδιαβάστηκε ίσως έμεινε μόνο στην υπογράμμιση, αλλά δεν πέρασε απαρατήρητη, αφού τελικά την παραθέτω στο παρόν άρθρο, σήμερα…
(Σημείωση: Στην σημερινή εποχή των #metadata, όπου ό,τι λέγεται καταγράφεται και κωδικοποιείται ως προτίμηση για σκοπούς εξέλιξης δεδομένων, η ανωτέρω αναφορά δεν αποτελεί διαφήμιση, μιας και ο εκδοτικός οίκος των βιβλίων αυτών έχει μακράν κλείσει… )
Ζούμε στις μέρες μας, την πολυτέλεια που τα συγγράμματα μπήκαν στα σπίτια μας, για να ενισχύσουν την αχόρταγη διάθεση για τη γνώση του θαυμαστού μας κόσμου. Ενός κόσμου, που στα μάτια μας φαίνεται να έχει πολλά πλεονεκτήματα, προσβασιμότητα, χαρτογράφηση, διασύνδεση, ευκολίες, περισσότερο από κάθε άλλη εποχή της ανθρώπινης ιστορίας, αλλά και σαφώς, κινδύνους.
Άλλωστε, έτσι δεν είναι πάντα το μοτίβο;
Άνθρωποι κάθε πολιτισμού και εποχής, θεωρούν ότι η πληροφορία της δικής τους στιγμής, των επιτευγμάτων, των επιστημών και των ανακαλύψεών τους είναι πρωτοπόρα και ιδιάζουσα συγκριτικά με κάθε χθες. Και σαφώς, δυσπιστούν σε κάθε τι το πιο νέο / ριζοσπατικό.
Η πληροφορία δεν ήταν πάντα προσβάσιμη σε όλους. Την ήξεραν λίγοι αρχαίοι, “σοφοί” ή “ιερείς”. Αργότερα με τον γραπτό λόγο, φυλασσόταν σε λίγα αντίγραφα, σε ναούς ή βιβλιοθήκες που αποτελούσαν σύμβολα πνευματικού και υλικού πλούτου. Εκεί βρισκόταν η βάση πάνω στην οποία εξελίσσονταν οι επιστήμες, η κρίση και ο χαρακτήρας του ανθρώπου και του πολιτισμού του.
Σήμερα, οι οικιακές βιβλιοθήκες περιορίζονται. Στην ψηφιακή εποχή, τα βιβλία βρίσκονται σε οθόνες, κινητά, ebooks. Δεν κατέχουμε πια το σύγγραμμα· αποκτούμε δικαίωμα πρόσβασης σε αυτό είτε δωρεάν ή μέσω συνδρομής. Αλλά όπως και να έχει, σήμερα πια το βιβλίο δεν είναι πάντα στο ράφι. Η γνώση αρχίζει να μην μας ανήκει — την «δανειζόμαστε». Ψηφιακά.
Είμαστε τυχεροί που ζούμε τη Διαστημική εποχή, σκέφτηκα, όπου η συσσωρευμένη γνώση αιώνων μας επέτρεψε να «αγγίξουμε» τους πλανήτες.
Είμαστε τυχεροί που ζούμε την Ψηφιακή εποχή, σκέφτηκα. Όπου σε μια οθόνη μπορούμε να δούμε εικόνες και να διαβάζουμε κείμενα που ποτέ άλλοτε δεν ήταν εφικτό.
Eίμαστε τυχεροί που ζούμε στην εποχή που ανίατες ασθένειες και του πρόσφατου παρελθόντος, θεραπεύονται και προλαμβάνονται επιτυχώς.
Είμαστε τυχεροί, που μπορούμε να απευθύνουμε ερωτήσεις κρατώντας στην παλάμη μας έναν υπολογιστή-τηλέφωνο σε ένα πρόγραμμα ΑΙ και να λάβουμε απαντήσεις σε δευτερόλεπτα — συχνά χωρίς κόπο, άρα και χωρίς κρίση.
Απεριόριστη γνώση. Διαθέσιμη. Πάντα. Από οποιονδήποτε. Αφιλτράριστη. Ωμή.
Θα πρέπει η σκέψη του καθενός, με την εκπαίδευσή του, να τον ...ευλογεί ώστε να μπορεί να ξεχωρίζει το αληθινό από το ψεύτικο, το ηθικό από το ανήθικο.
Βέβαια, αν τον νοιάζει — και αν τον εξυπηρετεί...
Τα βιβλία τείνουν ξανά να εκλείψουν από το ράφι. Όχι λόγω απαγόρευσης, όπως κάποτε, αλλά λόγω ψηφιακής μετάβασης. Ρωτάμε την ΑΙ και μας απαντά φιλικά, με φρέσκια μνήμη, σαν να έχει διαβάσει τα βιβλία όλου του κόσμου, χτες. Ένα σύστημα με ετοιμοπαράδοτη γνώση, χωρίς κρίση, χωρίς δεύτερη σκέψη, χωρίς αναζήτηση, που παρακάμπτει τη δική μας νόηση. Ένας αλγόριθμος που μπορεί και να περάσει σωστά αλλά και λάθος νοήματα ή πληροφορίες αβίαστα, στα χέρια του καθενός, στο κινητό του, στη σκέψη, στο μυαλό του.
Είμαστε, άραγε τελικά, στ’ αλήθεια τυχεροί;
Ή κινδυνεύουμε να γίνουμε μια ρηχή κοινωνία, χωρίς κρίση;
Ο Ασίμωφ ξεχώριζε τη γνώση από τη σοφία. Το ίδιο και ο Πλάτωνας και άλλοι. Ο διαχωρισμός τους είναι λοιπόν αναμφισβήτητα διαχρονικός.
Η Γνώση είναι οι πληροφορίες, δεδομένα ή γεγονότα.
Ενώ, η Σοφία είναι κρίση, ηθική, κατανόηση και υπευθυνότητα.
Η Επιστήμη χτίζεται πάνω σε προηγούμενη Γνώση.
Η Σοφία δεν συσσωρεύεται με τον ίδιο τρόπο. Κάθε γενιά πρέπει να την ξανακερδίσει, να την καλλιεργήσει από την αρχή.
Η Γνώση έχει μεγάλη δύναμη πάνω στην απόφαση για κάθε επόμενη κίνηση ή συμπεριφορά μας.
Έτσι η Γνώση είναι ωφέλιμη μόνο όταν εξισορροπείται από τη Σοφία.
Ψευδής γνώση, ελεγχόμενη γνώση, ανιχνευόμενη και καθοδηγούμενη γνώση. Διαφημίσεις. Προπαγάνδα. Μαθαίνουμε την Ιστορία που άφησαν να γραφτεί. Μαθαίνουμε από αυτό που ακούμε και βλέπουμε σε μία οθόνη, μα όχι απαραίτητα ως αληθινό ή υπαρκτό. Ενημερωνόμαστε για πολλά θέματα, όχι απαραίτητα γιατί μας ενδιαφέρουν, αλλά επειδή υπάρχει συμφέρον. Επειδή το θέμα πουλάει ή είναι “trend”. Η εξουσία πάνω στη γνώση, πάντα ήταν και εξουσία πάνω στην κοινωνία. Όταν ελέγχεται η γνώση, ελέγχεται και η αφήγηση.
Τα παραδείγματα της ιστορίας είναι αμείλικτα:
(σήμερα) Όταν κατεβαίνει ο “διακόπτης” του Διαδικτύου για μία χώρα, είναι σαν να βυθίζεις τα έθνη στην ημιμάθεια
(1933) Βερολίνο, Opernplatz: Feuersprüche, οι καύσεις των απαγορευμένων βιβλίων. Απαγορέυεται η πρόσβαση στη γνώση που δεν θέλει το Reich.
(1562) Νέος Κόσμος, Γιουκατάν. Κονκισταδόρες καίνε σχεδόν όλα τα ιερά χειρόγραφα των Μάγια, θεωρώντας τα δαιμονικά. Χάνονται η ψυχή και τα επιτεύγματα ενός ολόκληρου πολιτισμού.
( Ευρύτερος Mεσαίωνας) Η Ιερά Εξέταση. Το κάψιμο βιβλίων ως ένα από τα ισχυρότερα όπλα της για την καταπολέμηση των αίρεσεων.
(3ος-4ος αι. μ.Χ.) Η καταστροφή της ειδωλολατρείας, της αρχαίας Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και του Σεραπείου (ναός και 2η βιβλιοθήκη).
Τι ακριβώς όμως συνέβη στην Αλεξάνδρεια της αρχαιότητας; Γιατί το παράδειγμά της αντηχεί στο σήμερα με τρόπο που μας διαφεύγει;
Αυτή η αρχαία πόλη υπήρξε το πρώτο μεγάλο εργαστήριο ανθρώπινης Γνώσης, αλλά η κοινωνία γύρω της δεν είχε την ωριμότητα να την προστατεύσει, όταν έφτασε σε επίπεδα που ξεπέρασε τα όρια της εποχής της.
Εξακολουθούμε να νιώθουμε στ’αλήθεια τυχεροί στην εποχή μας;
Ή θα πέσει η κοινωνία μας στην παγίδα που έπεσε η Υπατία της Αλεξάνδρειας;
~
Αλεξάνδρεια. 3ος αι. π.Χ.
Η Βιβλιοθήκη και το Μουσείο της ιδρύονται από τον Πτολεμαίο Α’ & έχουν έναν εμμονικό στόχο.
Να συγκεντρώσουν ΟΛΗ την ανθρώπινη Γνώση.
Όχι μόνο ελληνικά συγγράμματα αλλά ΟΛΑ τα συγγράμματα του τότε γνωστού κόσμου. Τα πλοία που προσδένουν στο λιμάνι ελέγχονται για αντίγραφα και πρωτότυπα συγγράμματα, ότι βρίσκεται, μπαίνει σε καταλόγους και φυλάσσεται στην Βιβλιοθήκη.
Εδραιώνεται το δόγμα, ότι όλη η Γνώση, όλων των ανθρώπων, αξίζει να προστατευτεί για τις επόμενες γεννεές. Τεράστιο βήμα για την ανθρωπότητα. Αγαθό και αρεστό ώς ακούγεται, τόσο και επικίνδυνο μπορεί να γίνει.
Πρώτον, διότι η Βιβλιοθήκη άρχισε να εδραιώνεται ως μονοπώλιο της παγκόσμιας γνώσης. Στην Αλεξάνδρεια, όποιος έλεγχε τη Βιβλιοθήκη, έλεγχε τι διασώζεται, τι αντιγράφεται και τι θεωρείται αλήθεια.
Δεύτερον, διότι συσσωρευμένη η γνώση σε υλική μορφή, έχει απλά τον κίνδυνο της καταστροφής από πυρκαγιά, όπως και έγινε.
Ο Πτολεμαίος, με την Βιβλιοθήκη και το Σήμα (κτίριο), (για λόγους αίγλης και δύναμης “εξασφάλισε” το σώμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου για να είναι επισκέψιμο στην πόλη του) ανέδειξε την Αλεξάνδρεια σε υπέρτατη δύναμη, με παγκόσμια φήμη, κέντρο του τότε γνωστού κόσμου. Εισροή προσκυνητών και επίδοξων μαθητών των Επιστημών και των Τεχνών, κρατούσε την οικονομία και την ευημερία της πόλης, η οποία συγκέντρωνε όλη την γνώση, ως σημείο αναφοράς. Επιστήμονες και φιλόσοφοι, κυβερνήτες και νομάρχες, γραμματικοί και μαθηματικοί αλλά και επίσκοποι ανήλθαν στις θέσεις τους από την δύναμη της μόρφωσής τους από την Αλεξάνδρεια σε όλη τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, διαδίδοντας την αλήθεια της Γνώσης και της Σοφίας που απέκτησαν, στα πέρατα της οικουμένης.
Και εδώ έρχεται ο πρώτος παραλληλισμός:
Όπως η Αλεξάνδρεια συγκέντρωσε τη γνώση και την αίγλη, ώστε όλοι να μιλάνε για αυτήν, ώστε όλοι να θέλουν να μάθουν από αυτήν, έτσι σήμερα συγκεντρώνονται τα δεδομένα ψηφιακά και όλοι θέλουν να μάθουν από την ΑΙ.
Οoogle, Νeta, Amaxon, Megasoft, FreeAI, Tincent και άλλες έχουν τα μεγαλύτερα datasets στον κόσμο, την υπολογιστική ισχύ, τους πιο εξελιγμένους αλγόριθμους. Όλες οι εταιρίες έχουν επέκταθεί λογισμικά και υλικά σε κάθε υπολογιστικό σύστημα συνδεδεμένο με το Διαδίκτυο. Σε κάθε γραφείο, σε κάθε σπίτι, σε κάθε κινητό.
Συγκεντρώνουν την γνώση ψηφιοποιώντας την. Τεράστια datasets, μοντέλα αλγόριθμων που μαθαίνουν σε δευτερόλεπτα όσα ένας άνθρωπος δε θα μάθει στη διάρκεια ολόκληρης της ζωής του! Σήμερα, οι εταιρείες που ελέγχουν την AI μπορούν να διαβάσουν και να επηρεάσουν τι πληροφορία προβάλλεται, τι προτιμάται και πώς ταξινομείται η πραγματικότητα. Εκπαιδεύεται κάθε-ένα-δευτερόλεπτο από τα δεδομένα χρήσης που παραχωρούν δισεκατομμύρια άνθρωποι. Μαθαίνει τις προτιμήσεις μας, τις απαιτήσεις μας, τις ιδέες μας, τις βλέψεις μας. Προβλέπει την επόμενή μας κίνηση, την επόμενή μας ανάγκη και υπολογίζει την λύση σε αυτήν.
Τα τελευταία 100 χρόνια η επιστήμη κατάφερε γιγάντια άλματα: Ιατρική, Υπολογιστές, Γενετική, πυρηνική ενέργεια, αυτοματοποίηση. Δεν αρνείται κανένας πως παράλληλα άλματα όμως έγιναν και στην κατασκευή όπλων. Δυστυχώς, μέσω των πολέμων υπήρχε πάντα γιγάντιο άλμα στις επιστήμες.
Με τα πιο πρόσφατα παραδείγματα της ιστορίας, τους Παγκόσμιους Πολέμους, την ατομική βόμβα, τον Ψυχρό Πόλεμο, τα drones, τους υπερηχητικούς πυραύλους, η επιστήμη μπορεί να γίνει όπλο όταν δεν συνοδεύεται από σοφία, διότι η γνώση από μόνη της είναι ουδέτερη, αλλά το πρόβλημα είναι πάντα, πώς ο άνθρωπος, τελικά, θα τη χρησιμοποιήσει.
Η φράση του Ασίμωφ, αρχίζει λοιπόν να μοιάζει προφητική για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ). Θα γίνει η ΑΙ λοιπόν νέο όπλο;
Ενώ πια έχουμε όλοι σχεδόν πρόσβαση στη γνώση που αυξάνεται εκθετικά, η εκπαίδευση υστερεί στο σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού και η σοφία του κόσμου δεν την ακολουθεί στην ίδια ταχύτητα. Το χάσμα αυτό, ελοχεύει κινδύνους που ιστορικά είναι ήδη γνωστοί και πρέπει πάση θυσία να τους ανιχνεύσουμε ώστε να τους αποφύγουμε και στην δική μας εποχή.
Η ΑΙ, ανεξέλεγκτα προσβάσιμη ως είναι, από κάθε προσέγγιση, οδηγεί και σε επικίνδυνες οδούς. Και αυτό διότι δεν έχει θεσπιστεί ακριβές ηθικό και νομικό πλαίσιο για την λειτουργία της.
Δεν καλλιεργείται η κοινωνική και πολιτική ωριμότητα ενώ και η εκπαιδευτική προετοιμασία είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη για την μετάβαση στην νέα εποχή. Και όλα αυτά ενώ...
η Τεχνητή Νοημοσύνη συγκεντρώνει γνώση με ταχύτητα Αλεξάνδρειας!
~
